Z ogromem wrażeń, wiedzy, refleksji, doświadczeń i kilometrów w nogach wróciłam ze studyjnego wyjazdu do „Wiecznego Miasta”, gdzie w latach 1622-1625 studiował i pracował „polski Horacy”, ks. jezuita Maciej Kazimierz Sarbiewski. Organizatorem tej wyprawy była Academia Europaea Sarbieviana, która postawiła sobie za cel wydobycie z niepamięci tego znamienitego poety, tworzącego w I poł. XVII wieku, a pochodzącego z Sarbiewa koło Płońska na Mazowszu. Akademia Europaea Sarbieviana (AES) oraz inspirująca rola jej prezes dr. Teresy Kaczorowskiej przyczyniły się do planowanego od dwóch lat studyjnego wyjazdu śladami poety. Związek Literatów na Mazowszu (ZLM) jest współorganizatorem przypominanie tego twórcy z niepamięci poprzez Międzynarodowe Festiwale Sarbiewskiego, które organizował przez pierwsze dwa lata (do czasu powołania Akademii), które trwają już od 21 lat. Pisarz ZLM nadal angażują się w te działania, bo to głównie Festiwale M.K. Sarbiewskiego upowszechniają wiedzę o polskim Horacjuszu i propagują europejskie wartości literackie i kulturalne, wspierając literaturę i kulturę regionu Mazowsza. Tak znaczący niegdyś poeta wciąż jest za  mało znanym w ojczyźnie, mimo że Stowarzyszenie to ma w swej działalności już wiele dokonań. Wyjazd do Rzymu śladami ks. Macieja K. Sarbiewskiego, to ukoronowanie 20-letniej działalności członków i sympatyków AES.

 Bardzo się cieszę, że mogłam wziąć udział w tej naprawdę wyjątkowej wyprawie w dniach 16-20 kwietnia br. Znalazłam się w zacnym gronie wśród 14. jej uczestników (4-profersorów i 4 doktorów z całej Polski), z Mazowsza – ziemi ojczystej poety - było nas 6 osób. Kilka dni pobytu w Rzymie obfitowały w różnorodne i liczne wydarzenia oraz nieprzewidziane przygody, ale sam poeta również doświadczył ich w swojej odległej już w czasie podróży do Rzymu. Różnica dotyczyła jedynie środków lokomocji – poeta przemierzał długą trasę konnym zaprzęgiem przez dwa miesiące, my natomiast (członkowie AES i ZLM ) nowoczesnymi środkami lokomocji – samolotem- w nieco ponad dwie godziny.

  Studyjny wyjazd rzymskimi śladami M. K. Sarbiewskiego rozpoczęliśmy w Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Rzymie przy ul. Doria 2, nieopodal Placu Weneckiego. Wygłoszono tam sześć referatów. Były to niezwykle ciekawe wypowiedzi, które ubogaciły wiedzą historyczną przełomu XVI/XVII wieku o środowisku uczonych w kręgu Urbana VIII, toczących się wtedy dyskusjach, tarciach ideowych, naukowych i artystycznych, w kręgu których znalazł się M. K. Sarbiewski. Poznaliśmy bliżej jezuicki kontekst życiowej i poetyckiej drogi Macieja K. Sarbiewskiego, by zgłębić współczesny odbiór i percepcję twórczości poety, tematykę i motywy jakie podejmował w swych dziełach. Sarbiewski był wówczas najwybitniejszym poetą, którego papież Urban VIII uhonorował „Laurem Poetyckim”. Jak podkreśliła w swoim wystąpieniu dr Teresa Kaczorowska, jego utwory drukowano i przekładano w tak ogromnych ilościach wydań, że może się z nim równać jedynie H. Sienkiewicz. Właśnie historię i działalnoś

 St. Academii Europaea Sarbieviana przedstawiła w prezentacji multimedialnej dr Teresa Kaczorowska. To uzmysłowiło odbiorcom jak wielki to wysiłek, jak wielkie jest zaangażowanie wielu ludzi i samej prezes w ponad dwudziestoletniej działalności Akademii w utrwalaniu pamięci o M. K. Sarbiewskim.

Ożywiona dyskusja po sesji naukowej niosła kolejne refleksje, ale też informacje o najbliższym Międzynarodowym Festiwalu Sarbiewskiego w dniach 7-9 maja 2026 r, który odbędzie się w Czerwińsku nad Wisłą, Sarbiewie i Płońsku. Wówczas poznamy najnowszą książkę dr. T. Kaczorowskiej- sztukę teatralną Biskup i poeta (jej prapremiera odbędzie się w Czerwińsku) oraz reminiscencje rzymskie – fotorelację i wspomnienia uczestników wyjazdu z rzymskich wędrówek śladami poety. 

Piękna słoneczna pogoda, lekki wiaterek sprzyjał wędrowaniu uliczkami, zaułkami i placami Rzymu, oczywiście tymi samymi, po których chodził poeta. Zobaczyliśmy miejsca gdzie przebywał, studiował, pracował, podziwiał, modlił się, itd. I choć może wytarte kamienie ulic czy placów nie są już takie same (nie wszystkie ulice były wówczas już wybrukowane), to budowle sakralne i świeckie mają się jeszcze doskonale. 

W ciągu bardzo krótkiego czasu pieszych wędrówek byliśmy w aż trzech z czterech papieskich bazylikach rzymskich, znanych z pewnością poecie z Sarbiewa: Bazylice św. Jana na Lateranie, Bazylice Santa Maria Maggiore (Bazylika Matki Bożej Śnieżnej) i Bazylice św. Piotra w Watykanie. Zobaczyliśmy Collegium Romanum (obecny Uniwersytet Gregorianum) i Collegium Germanicum. Te uczelnie jezuickie miały już wówczas wielki prestiż i wysoki poziom kształcenia. Tu się też kształcił, a później wykładał M. K. Sarbiewski. 

Poznaliśmy też miejsce gdzie żył, mieszkał i zmarł założyciel Collegium Romanum, a przede wszystkim Towarzystwa Jezusowego – ks. Ignacy Loyola. Także pałac papieski przy Placu Weneckim, w którym papież Urban VIII przyjmował poetę i sam jako poeta go wysoko cenił. Byliśmy też w Forum Romanum, najstarszym placu starożytnego Rzymu - centrum politycznym, religijnym i towarzyskim ówczesnego miasta. Miejsce to skupia kluczowe budowle antyczne, jak: Kuria (Senat), świątynie, i Łuk Sptymiusza Sewera (dziś otwarte miejsce archeologiczne). W dzisiejszym Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim zajmującym się naukami humanistycznymi, głównie teologią i filozofią, za sprawą jezuickiej gościnności smakowaliśmy kuchni włoskiej w studenckim barze, a później z tarasów dachu uczelni i biblioteki oglądaliśmy pełną panoramę Rzymu. To już cudowne wspomnienia Wiecznego Miasta, jakich doświadczyliśmy za sprawą prof. Dariusza Kowalczyka – panorama po prostu urzekająca, tchnąca wielkością, historią i wagą tego miejsca!!! 

Byliśmy również gośćmi brata Marcina Mossakowskiego w Papieskim Instytucie Polskim w Rzymie, nieopodal Zamku Świętego Anioła – mauzoleum cesarza Hadriana, po prawej stronie Tybru i Watykanu. I tu ponownie miły wypoczynek na tarasie budowli z pyszną rzymską pizzą, w rzymskim słońcu oraz mszą świętą w kaplicy Instytutu celebrowaną przez dr. Krzysztofa Dorosza SJ (nieocenionego przewodnika jezuickimi śladami poety oraz Rzymu). 

Msze święte mieliśmy każdego dnia. Już pierwszego dnia wzięliśmy udział we mszy świętej w intencji ks. Sarbiewskiego oraz Academii Europaea Sarbieviana i uczestników wyprawy - w kościele polskim św. Stanisława Biskupa Męczennika, odprawianą przez kilku księży przybyłych z Polski. O kościele i jego działalności liturgicznej i kulturalnej opowiadał ks. Tomasz, który przyjął zaproszenie od nas na majowy Festiwal Sarbiewskiego i bardzo zainteresował się sztuką Biskup i poeta autorstwa dr. Teresy Kaczorowskiej. Podziwialiśmy rzymską Fontannę di Trevi i barokową fontannę dzieła Gian Lorenzo Berniniego w centrum Placu Navona - Fontannę Czterech Rzek (Quattro Fiumi). To wspaniała alegoria rzek czterech kontynentów: Nilu, Gangesu, Dunaju i Rio de la Plata, której dynamizm i bogactwo detalu sztuki barokowej zadziwia do dziś, stanowiąc urzekające serce całego placu, gdzie biją też inne urokliwe fontanny. 

Nie sposób wymienić wszystkich uroków Rzymu, piękna zabytków, placów, alei kasztanowców i platanów, kwitnących już tam w połowie kwietnia krzewów różanych oraz wszystkich miejsc, które odwiedziliśmy. Ich związków z wielowiekową przeszłością kultury śródziemnomorskiej i chrześcijańskiej, w tym związanych z działalnością i twórczością ks. Macieja K. Sarbiewskiego. Właśnie jej wielkość i trwałość nas urzeka oraz powala swą monumentalnością. Wyjeżdżaliśmy z Rzymu z przekonaniem, że dziedzictwo naszej europejskiej kultury, w której ogromny ( nawet podstawowy)  swój udział ma chrześcijaństwo, a w nim nieocenioną rolę pełnią do dziś Jezuici, jest warte ocalenia i wielkiego szacunku. Jest ono również źródłem, z którego nadal możemy i powinniśmy czerpać garściami. Dlatego mam nadzieję, że pobyt w Rzymie nie tylko głęboko zapadnie w naszej pamięci, ale przede wszystkim zaowocuje w naszej twórczości. 

W imieniu organizatorów zapraszam również na kolejną odsłonę już XXI Międzynarodowego Festiwalu M. K. Sarbiewskiego 7-9 maja 2026 roku.  

Ewa Krysiewicz

Sekretarz Związku Literatów na Mazowszu